Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dn. 14.10.2008 r., V KK 273/08

Teza rozstrzygnięcia:

Właściwość miejscowa sądu do wydania wyroku łącznego wynika z faktu, iż chronologicznie ostatnim z wyroków jest wyrok tego sądu.

Przesłanki stanu faktycznego:

W glosowanej sprawie sprawca został skazany dziewięcioma wyrokami w przeważającej części za przestępstwa z art. 178a k.k. (§ 1 i 2) oraz kilkukrotnie w zw. z art. 11. § 2 k.k. za art. 244 k.k. Były to kolejno wyroki:

I.Sądu Rejonowego w S. z dnia 9.12.2003 r. za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. popełnione w dniu 7 lipca 2003r.
II.Sądu Rejonowego w S. z dnia 5.02.2004 r. za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. popełnione w dniu 17 listopada 2003r.
III.Sądu Rejonowego w S. z dnia 15.09.2005 r. za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 21.04.2005r.
IV.Sądu Rejonowego w S. z dnia 25.05.2006 r. za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w dniu 3 marca 2006r.
V.Sądu Rejonowego w S. z dnia 30.05.2006 r. za przestępstwo popełnione w dniu 17 marca, 2006r.
VI.Sądu Rejonowego w K. z dnia 14.09.2006 r. za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 11 czerwca 2006 r. Wyrok ten wszedł w skład wyroku łącznego Sądu Rejonowego w K. z dnia 26 czerwca 2007r.
VII.Sądu Rejonowego w S. z dnia 25.10.2006 r. za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. popełnione w dniu 17 marca 2006r.
VIII.Sądu Rejonowego w K. z dnia 21.11.2006 r. za przestępstwo z art. 178a § 2 k.k. i art. 244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 20 sierpnia 2006 r. Wyrok wszedł w skład wyroku łącznego wydanego przez Sąd Rejonowy w K. w dniu 26 czerwca 2007r.
IX.Sądu Rejonowego w S. z dnia 19.02.2007 r. za przestępstwo z art. 275 § 1 k.k. popełnione w dniu 15 lipca 2006r.

Postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 8 lutego 2007r. przekazano sprawę Sądowi w K. w zakresie wydania wyroku łącznego. Ten na podstawie art. 569 § 1 k.p.k. wyłączył sprawę o wydanie wyroku łącznego w zakresie kar orzeczonych przez siebie (wyroki VI i VIII) a pozostałe przekazał sądowi w S., po czym wydał zaskarżone orzeczenie z dn. 26 czerwca 2007r. nie uwzględniając wyroku z 19 lutego 2007r.

Prokurator Generalny podnosząc zarzut rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku, naruszenia art. 569 § 1 k.p.k. w zw. z art. 85 k.k. uznał, iż Sąd Rejonowy w K. zaniechał orzeczenia kary łącznej w stosunku do wszystkich spełniających warunki do połączenia kar wymierzonych wyroków oraz nie znajdując oparcia w przepisach możliwości wyłączenia sprawy o wydanie wyroku łącznego w zakresie wyrokami Sądu Rejonowego w S i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w S.

Ocena rozstrzygnięcia Sądu Najwyższego:

Kasacja została uznana za oczywiście zasadną i jako taka podległa uwzględnieniu, co należy przyjąć z aprobatą.

Instytucja wyroku łącznego jest konsekwencją procesową prawno materialnej konstrukcji łączenia kar[1]. Ma ona za zadanie realizację prawa karnego materialnego i orzeka się ją w stosunku do osoby już prawomocnie skazanej wyrokami różnych sądów na kary tego samego rodzaju lub inne podlegające łączeniu, natomiast kara łączna polega na łączeniu jednostkowych kar za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym, wspólnie i jednocześnie osądzone[2]. Wyrok taki nie jest tylko procesową formą, lecz również zbiega się z materialnoprawnymi warunkami jego orzeczenia[3].

Dyspozycja art. 85 k.k. wprost, przez zwrot „sąd orzeka”, wyraża obowiązek połączenia kar i nie umożliwia zaniechania tej czynności. Sąd Rejonowy w K. zbyt szeroko zinterpretował ww. przepis, który w korelacji z art. 569 § 1. nie pozwala na łączenie kilku kar z wybranych wyroków, lecz wszystkich i to przez ostatni orzekający sąd. Nie ma oparcia w prawie możliwość „wyłączenia” spraw spod właściwości wyroku łącznego a jedynie możliwość umorzenia postępowania w drodze postanowienia zgodnie z art. 572 k.p.k. w przypadku, gdy nie ma warunków do wydania takiego orzeczenia. Sąd nie może uchylić się od tego obowiązku w przypadku spełnienia przesłanek, co jasno stwierdził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 września 2004 r.[4]. W każdym przypadku skład orzekający ma obowiązek zbadać swoją właściwość zgodnie z art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. co w tym przypadku zostało wykonane, lecz błędnie.

Trafnie stwierdza Sąd Najwyższy, iż sprawa winna być w całości przekazana Sądowi Rejonowemu w S., który jako ostatni wydał orzeczenie (569 § 1. in fine), wpierw uznając się błędnie za niewłaściwym, co do orzekania wyroku łącznego. Właściwość wydawania wyroku łącznego jest jedną z postaci właściwości z łączności spraw, stanowiącej odstępstwo od zwykłych zasad właściwości rzeczowej (art. 24-27) i miejscowej (art. 31-32), i jest właściwością szczególną[5]. Norma ta, ustanowiona w art. 569 § 1 k.p.k. ulega petryfikacji ze względu na brak odstępstw od tegoż zapisu. Z technicznego punktu widzenia właściwość miejscowa ustalana jest tylko i wyłącznie na podstawie ostatniego wyroku. Niestety trudno na dzień dzisiejszy znaleźć orzeczenia dotyczące, glosowanej materii jak i sama literatura zbytnio tej kwestii nie dotyka[6]. Wypada wspomnieć, iż wyrok łączny Sądu Rejonowego w S. również został uchylony przez Sąd Najwyższy dn. 9 października 2008r., który w obecnej sytuacji, zgodnie z wytyczną SN, winien być rozpoznany łącznie w ponownym postępowaniu, co do łączenia kary, co wydaje się trafne ze względu na konsekwencję jednolitej oceny danej sprawy.

Istotną kwestią, nad którą należy się pochylić, niejako oderwaną bezpośrednio od glosowanego orzeczenia, jest zasadność i przedmiotowość obejmowania wyrokiem łącznym kar, które zostały wykonane i odbyte przez skazanego. Osoba, którą niniejszy wyrok dotyczy w przypadku orzeczeń nr. I, II, IV, odbyła kary w całości. Zazwyczaj podnoszono sytuację, orzekania wyroku łącznego w przypadku, gdy wszystkie karny były już wykonane. Obecna regulacja niestety nie umożliwia umorzenia postępowania w tym zakresie a wręcz nakazuje wydanie orzeczenia, ponieważ w przeciwnym przypadku mielibyśmy do czynienia z modyfikacją art. 85 k.k.[7]. Problemem jest nie tylko samo łączenie kar w sposób uwarunkowany przez prawo, lecz powody techniczno-organizacyjne. Wyłączenie spraw „zakończonych”[8] oszczędziłoby sędziom wiele czasu, który wynika z powodu oczekiwania na przesłaną dokumentację, akta sprawy oraz obowiązek zapoznania się z nimi. De lege ferenda umożliwiłoby to przyśpieszenie procesu oraz względne „uspokojenie” skazanego, który już po orzeczeniu kar nadal nie jest pewien, co do swojej sytuacji ze względu na ewentualność wydania wyroku łącznego. Niestety ustawodawca w art. 92 k.k. postanowił inaczej, a jego wykładnią zajmował się już Sąd Najwyższy[9].

Wracając do meritum sprawy, jest oczywistym, iż Sąd Rejonowy w S. wiedząc, że toczy się przed nim postępowanie w sprawie tej samej osoby, która już w chwili obecnej spełnia warunki do orzeczenia kary łącznej i istnieje ewentualność, że kolejny wyrok będzie również podlegał łączeniu, winien odroczyć rozprawę korzystając z art. 397 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. lub art. 404. § 1. k.p.k., ponieważ może stać się chronologicznie ostatnim, czyli właściwym do wydania wyroku łącznego. Dopiero w przypadku gdyby sprawca został uniewinniony lub postępowanie, co do jego osoby zostałoby z jakichś względów umorzone, właściwym przedmiotowo i miejscowo sądem do rozpatrzenia sprawy wyroku łącznego stałby się ostatni sąd skazujący tj. Sąd Rejonowy w miejscowości K. Analogicznym przykładem może być określenie „pierwszy wyrok” w art. 85 k.k. Sąd Najwyższy stwierdził, iż nie ma podstaw do odrzucenia jasnego przecież znaczeniowo zwrotu „pierwszy wyrok” i uznania, że „pierwszym” może być wyrok wydany później, chronologicznie, jako drugi, trzeci, czy jeszcze dalszy, w zależności od określonego układu procesowego. Określenie to odnosi się do pierwszego chronologicznie wyroku, który zapadł przed popełnieniem przez sprawcę kolejnego przestępstwa lub kolejnych przestępstw[10]. Nie taki był zamysł ustawodawcy. Po uwzględnieniu powyższego, teza glosowanego orzeczenia o właściwości miejscowej sądu do wydania wyroku łącznego wynikająca z faktu, iż chronologicznie ostatnim z wyroków jest wyrok tego sądu jest jak najbardziej aprobowana przez autora.

[1] J. Tylman, T. Grzegorczyk, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2009, Nb. 2360.
[2] Zob. S. Waltoś: Proces karny, Warszawa 2002, s. 560; wyrok SN z 15 marca 2001 r. – IV KKN 81/2000.
[3] Tomasz Razowski, Orzekanie zakazu prowadzenia pojazdów w wyroku łącznym, Prok. I Prawo, nr. 4 2004.
[4] (IV KK 168/04, KZS 2005, nr 5, poz. 24) „stwierdzenie wystąpienia przesłanek wymienionych w powołanym przepisie (popełnienie dwóch lub więcej przestępstw zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu obliguje sąd do wymierzenia kary łącznej”.
[5] Prusak Feliks, Komentarz do kodeksu postępowania karnego Warszawa 1999 ss. 1812.
[6] Zob. pierwsze zdanie „Glosy do postanowienia SN z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. I KZP 32/06”, Kazimierz J. Leżak, Prok. i Prawo 9, 2008r.
[7] J. Tylman, T. Grzegorczyk, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2009, Nb. 2363.
[8] Przez co autor glosy rozumie sprawy zakończone w postępowaniu wykonawczym.
[9] Uchwała Sądu Najwyższego składu 7 sędziów SN z 9 czerwca, 2006 r., sygn. akt I KZP 11/06.
[10] Wyrok SN z dn. 21 stycznia 2008r., V KK212/07.

Autor: Łukasz Tecław,
student prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pasjonat szeroko pojętego prawa konsumenckiego, autorskiego i karnego (w tym wiktymologii i kryminalistyki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *