Jakie działania/czynności mogą wstrzymać bieg przedawnienia? Od kiedy liczymy bieg przedawnienia?

Przedawnienie w doktrynie uznawane jest jako część dawności, tj. zdarzeń prawnych, w których skutkiem jest zmiana stosunku prawnego poprzez utratę, osłabienie prawa, bądź też jego nabycie (np. zasiedzenie). Samą istotą, celem przedawnienia jest fakt, iż kolizja stanu faktycznego z treścią stosunku prawnego nie może doprowadzać do sytuacji, w której strony przez wiele lat pozostają w niepewności, co do praw im przysługujących[1].

Instytucja ta została unormowana w art. 117 i n. Kodeksu cywilnego[2]. Co istotne, zasadą jest, że przedawnieniu ulegają wyłącznie roszczenia majątkowe, jednakże przepisy szczególne wprowadzają wyjątki (patrz np. art. 220 k.c.). Po upływie określonego terminu można uchylić się od zaspokojenia zobowiązania, chyba że zrzekniemy się korzystania z zarzutu przedawnienia. Jednakże ww. zrzeczenie się przed upływem terminu jest nieważne. Wierzyciel musi pogodzić się z faktem, że przez określony czas, który miał skłonić go do działania, nie podjął żadnych czynności do zrealizowania swojego prawa. Tym samym nie korzysta on z innych środków przewidzianych prawem np. opartych na przepisach o bezpodstawnych wzbogaceniu. Przedawnienie roszczenia nie jest tożsame z bezpodstawnym wzbogaceniem zobowiązanego[3].

Na podstawie art. 120 § 1 k.c. bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie. Przez wymagalność rozumiemy stan, w którym uprawniony może skutecznie domagać się realizacji roszczenia tj. jego ewentualne powództwo nie będzie przedwczesne[4]. Bieg przedawnienia w przypadku roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym zobowiązany naruszył swój obowiązek (np. podjął zakazane mu postępowanie poprzez naruszenie zapisów umowy o zakazie konkurencji).

Kodeks wymienia wyczerpująco sytuacje, w których bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu tj. w przypadkach:

1) co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
2) co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
3) co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa;
4) co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Judykatura uznaje, iż w art. 124 § 4 za siłę wyższą można uznawać również funkcjonowanie państwa komunistycznego (1946-1989) uniemożliwiające skuteczne dochodzenie roszczeń[5].

Wierzyciel (uprawniony) poprzez dokonanie odpowiedniej czynności procesowej może przerwać bieg przedawnienia. Przerwanie skutkuje tym, iż termin przedawnienia biegnie na nowo (art. 124 § 1), a w przypadku przerwania przedawnienia przez czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym albo przez wszczęcie mediacji, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (art. 124 § 2).

Bieg przedawnienia przerywa się:

1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje,
3)  przez wszczęcie mediacji.

Ad. 1
Czynnością w rozumieniu art. 123 § 1 pkt. 1 może być wytoczenie powództwa o świadczenie będące przedmiotem roszczenia, złożenie przez powoda wniosku o wezwanie do udziału w sprawie na podstawie art. 194 Kodeksu postępowania cywilnego czy też wniosek o wszczęcie egzekucji (art. 796 k.p.c.).

Ad. 2
Uznanie roszczenia przez zobowiązanego może nastąpić poprzez uznanie właściwe (w postaci umowy między stronami) lub też uznanie niewłaściwe tj. oświadczenie wiedzy zobowiązanego, które jest wyrazem jego świadomości istnienia skierowanego przeciwko niemu roszczenia. Druga postać uznania roszczenia ma szczególne znaczenie, ponieważ w niektórych przypadkach samo zachowanie zobowiązanego może doprowadzić do faktu, iż per facta concludentia (w sposób dorozumiany) uzna on roszczenie np. poprzez złożenie propozycji rozłożenia długu na raty, zapłatę odsetek, wniosek o odroczenie terminu czy też umorzenie długu[6].

Na zakończenie warto zaznaczyć, iż zgodnie z art. 125 § 1 k.c. roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo przed sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd, przedawnia się z upływem lat dziesięciu, chociażby termin przedawnienia roszczeń tego rodzaju był krótszy. Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenia okresowe należne w przyszłości ulega przedawnieniu trzyletniemu.

Przypisy:
1.por. wyrok SN z 1.2.1991 r., III CRN 500/90, OSN 1992, Nr 7-8, poz. 137
2.Ustawa Kodeks cywilny – Dz.U.1964.16.93
3.Wyrok SN z 18.12.1968., I CR 448/68, niepubl.
4.szerzej P. Machnikowski objaśnienia do art. 117-125 [w:] E. Gniewek, KC. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2006, str. 272, Nb. 2
5.por. wyrok SN z 14.3.2002., IV CKN 878/00, niepubl.
6.por. szerzej P. Machnikowski objaśnienia do art. 117-125 [w:] E. Gniewek, KC. Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2006, str. 279, Nb. 23, Z. Radwański, Prawo cywilne – część ogólna, wyd. 10, Warszawa 2009, Nb. 831 i wskazana tam literatura.

Autor: Łukasz Tecław,
student prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pasjonat szeroko pojętego prawa konsumenckiego, autorskiego i karnego (w tym wiktymologii i kryminalistyki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *