Koszty związane z wniesieniem sprawy do sądu

Koszty sądowe to koszty związane z wszczęciem, prowadzeniem i zakończeniem postępowania cywilnego w danej sprawie. Przypadają od uczestnika postępowania na rzecz sądu i stanowią ekwiwalent za czynności sądu jako organu państwa. Niektóre koszty należy ponieść już na początku procesu, gdyż bez nich sprawa w ogóle nie ruszy. Inne w trakcie trwania procesu, jeszcze inne na końcu. Jest to związane z tym, że w przypadku przegranej zazwyczaj musimy zwrócić drugiej stronie poniesione przez nią wydatki.

Na wstępie należy opłacić koszty wpisu, ponieważ sąd nie podejmie żadnej czynności, jeżeli opłata od pisma wymagającego opłaty nie zostanie uiszczona, a co za tym idzie, nie nada sprawie dalszego biegu. Taka opłata jest konieczna przy wniesieniu pozwu, ale także w przypadku wnoszenia apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, sprzeciwu od wyroku zaocznego, zarzutu od nakazu zapłaty, interwencji głównej i ubocznej, a także wniosków i skarg wskazanych w art. 3 pkt 2 ust. 7 i 8 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, również przy wnoszeniu odwołania od decyzji oraz zażalenia na postanowienie Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki, Prezesa Urzędu Regulacji Telekomunikacji i Poczty, Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego, Przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

Wspomniana ustawa wyróżnia opłatę stałą, stosunkową i podstawową. Opłata stała pobierana jest w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Opłata stała nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 5 000 złotych. Opłata stosunkowa pobierana jest w sprawach o prawa majątkowe. Opłata ta wynosi 5% wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie może być niższa niż 30 złotych i nie wyższa niż 100 000 złotych. Opłata podstawowa pobierana jest w sprawach, w których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej. Opłata podstawowa wynosi 30 złotych i stanowi minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, chyba że ustawa stanowi inaczej. Pobranie od pisma opłaty podstawowej wyłącza pobranie innej opłaty. Od pisma wniesionego w sprawie o prawa majątkowe, w której wartości przedmiotu sprawy nie da się ustalić w chwili jej wszczęcia, przewodniczący określa opłatę tymczasową. Opłatę tymczasową określa się w granicach od 30 złotych do 1000 złotych. W orzeczeniu kończącym postępowanie w pierwszej instancji sąd określa wysokość opłaty ostatecznej, która jest bądź opłatą stosunkową, obliczoną od wartości przedmiotu sporu ustalonej w toku postępowania, bądź opłatą określoną przez sąd, jeżeli wartości tej nie udało się ustalić. W tym wypadku opłatę ostateczną sąd określa w kwocie nie wyższej niż 5000 złotych, mając na względzie społeczną doniosłość rozstrzygnięcia i stopień zawiłości sprawy. Istnieją także opłaty stałe wskazane enumeratywnie w ustawie. Zgodnie z jej brzmieniem całą opłatę pobiera się od pozwu i pozwu wzajemnego oraz wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego lub samodzielnej jego części, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Połowę opłaty pobiera się od sprzeciwu od wyroku zaocznego i od wniosku o uchylenie europejskiego nakazu zapłaty. Czwartą część opłaty pobiera się od pozwu w postępowaniu nakazowym i pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym. Za tego rodzaju sprawy będziemy bowiem uiszczali opłatę stałą uzależnioną od wartości przedmiotu sporu lub umowy:

– do 2000 zł – 30 zł,
– ponad 2000 zł do 5000 zł – 100 zł,
– ponad 5000 zł do 7500 zł – 250 zł,
– ponad 7500 zł – 300 zł.

Piątą część opłaty pobiera się od interwencji ubocznej i zażalenia, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Trzy czwarte części opłaty pobiera się od pozwanego w razie wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym. Wysokość częściowych opłat nie może wynosić mniej niż 30 złotych. Jeżeli opłata ma być pobrana przed ustaleniem opłaty ostatecznej, pobiera się odpowiednią część opłaty tymczasowej, nie mniej jednak niż 30 złotych.

Ustawa wskazuje także wysokość opłat stałych we wszystkich rodzajach spraw, wysokość opłat w procesie w spawach z zakresu prawa cywilnego i rodzinnego, w sprawach gospodarczych, w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, a także wysokość opłat w postępowaniu nieprocesowym w sprawach z zakresu prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa rzeczowego, prawa o księgach wieczystych, prawa spadkowego, spraw z zakresu działania Krajowego Rejestru Sądowego, wysokość opłat stałych w innych sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym. Wyliczenie ustawowe wyróżnia także opłaty w postępowaniu zabezpieczającym, egzekucyjnym, upadłościowym, układowym i naprawczym. Wniosek o wydanie na podstawie akt: odpisu, wypisu, zaświadczenia, wyciągu, innego dokumentu oraz kopii, a ponadto wniosek o wydanie odpisu księgi wieczystej podlega opłacie kancelaryjnej, o której mowa w cytowanej ustawie. Wynosi ona 1zł lub 6 zł za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu, zgodnie z wyszczególnieniem, o wydanie jakiego dokumentu na podstawie akt nam chodzi. Opłatę w wysokości 12 zł za każdą rozpoczętą stronicę wydanego dokumentu pobiera się w sytuacji, gdy dokument ten jest sporządzony w języku obcym lub gdy zawiera tabele.

Do kosztów sprawy należy doliczyć wydatki związane ze świadkami i biegłymi. Świadkowie mogą się domagać zwrotu kosztów, głównie kosztów dojazdu do sądu i powrotu. Świadek musi wtedy złożyć wniosek o zwrot kosztów na piśmie lub ustnie do protokołu rozprawy, ma na to czas do trzech dni od dnia rozprawy. W praktyce sądowej dużą rolę odgrywają koszty biegłych. Większość spraw nie może się odbyć bez ich udziału. Praktyka pokazuje, że sądy domagają się wyłożenia zaliczki na biegłego – na podstawie art. 1304 § 1 kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym strona, która wnosi o podjęcie czynności połączonej z wydatkami, obowiązana jest uiścić zaliczkę na ich pokrycie w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd. W razie nie uiszczenia zaliczki sąd pomija daną czynność, a więc nie dopuszcza biegłego.

Ważnym elementem kosztów związanych z wniesieniem sprawy do sądu są koszty pomocy prawnej, wynagrodzenia dla pełnomocników procesowych (adwokatów, radców prawnych). Wysokość tych kosztów reguluje indywidualna umowa o obsługę prawną klienta z prawnikiem. Umowa adwokat – klient zaczyna mieć znaczenie, gdy sąd orzeka (na koniec danej instancji) o kosztach procesu. Zasądzając ich zwrot powodowi – jeśli jego żądanie zostanie uwzględnione, a pozwanemu – jeśli pozew zostanie oddalony, sąd bierze pod uwagę tzw. taksę adwokacką. Zasadą jest, zgodnie z art. 98 kodeksu postępowania cywilnego, że strona przegrywająca obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi (na jego żądanie) niezbędne koszty obrony jego praw, czyli koszty procesu. Do niezbędnych kosztów strony mającej adwokata zalicza się jego wynagrodzenie, nie wyższe jednak niż stawka wynikająca z taksy adwokackiej. Tylko do jej wysokości można ubiegać się o zwrot kosztów wynagrodzenia pełnomocnika. Osoby niezamożne mogą wystąpić o przyznanie im adwokata (radcy), aby poprowadził ich sprawę z urzędu. Muszą wykazać, że nie stać ich na wynajęcie adwokata i że sprawa wymaga pomocy prawnika. Do niedawna warunkiem skutecznego złożenia wniosku o prawnika z urzędu było zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, obecnie nie ma takiego wymogu. Sąd bada stan majątkowy wnioskodawcy. Tak samo jak przy zwolnieniu z kosztów wymaga wykazania, że nie może on bez uszczerbku dla utrzymania swojego i rodziny ponieść kosztów wynagrodzenia adwokata lub radcy.

Decydując się na drogę sądową należy rozważyć ryzyko przegrania sprawy w kontekście ewentualnych kosztów postępowania. W przypadku wygrania procesu pozwany obowiązany jest powodowi zwrócić koszty sądowe, w tym wpłaconą opłatę przygotowawczą.

Zgodnie z wymienioną już wyżej zasadą, koszty postępowania ponosi strona przegrana. Natomiast art. 100 kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że w przypadku rozstrzygnięcia częściowo uwzględniającego powództwo, koszty postępowania rozdzielone zostaną stosunkowo na obie strony w proporcjach, w jakich sprawa została przez każdą ze stron wygrana czy przegrana. Koszty sądowe to także wydatki, które obejmują w szczególności: koszty podróży strony zwolnionej od kosztów sądowych związane z nakazanym przez sąd jej osobistym stawiennictwem, zwrot kosztów podróży i noclegu oraz utraconych zarobków lub dochodów świadków, wynagrodzenie i zwrot kosztów poniesionych przez biegłych, tłumaczy oraz kuratorów ustanowionych dla strony w danej sprawie, wynagrodzenie należne innym osobom lub instytucjom oraz zwrot poniesionych przez nie kosztów, koszty przeprowadzenia innych dowodów, koszty przewozu zwierząt i rzeczy, utrzymywania ich lub przechowywania, koszty ogłoszeń, koszty osadzenia i pobytu w areszcie, ryczałty należne kuratorom sądowym za przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w sprawach: o unieważnienie małżeństwa, o rozwód oraz separację, a także za uczestniczenie przy ustalonych przez sąd kontaktach rodziców z dziećmi.

W postępowaniu nieprocesowym obowiązują nieco inne zasady. Chodzi tu o sprawy niesporne, takie jak np.: spadkowe, przysposobienie, zniesienie współwłasności czy postępowanie wieczysto-księgowe i itp. W tego typu sprawach każdy uczestnik ponosi koszty postępowania stosownie do swego udziału. Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić zwrot kosztów. W sytuacji, gdy uczestnik postępuje w sposób oczywiście niewłaściwy, sąd może obciążyć go zwrotem kosztów innego uczestnika.

Zwolnienia od kosztów sądowych

Reguluje je art. 94 i następne ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. O zwolnienie z kosztów sądowych może się ubiegać osoba, która złożyła oświadczenie na urzędowym formularzu, że nie jest w stanie ponieść ich bez uszczerbku dla utrzymania swego i rodziny. Obejmuje ono szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie. Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą powinny podać również dochody osiągane z działalności. Wniosek o zwolnienie od kosztów składa się w sądzie, w którym sprawa się toczy. Orzeczenie sądu może zwalniać z całości kosztów sądowych lub ich części. Zwolnienie od kosztów sądowych dotyczy tylko sprawy, w której je przyznano, ale rozciąga się na wszystkie instancje, także na postępowanie komornicze. Można o nie wystąpić również w trakcie procesu. Za stronę w całości zwolnioną z kosztów sądowych wydatki poniesie tymczasowo Skarb Państwa, a potem ściągnie je od przegrywającego. Jeśli sprawę przegra zwolniony, Skarb Państwa weźmie je na siebie. W razie zmiany okoliczności, sąd może cofnąć wydane zwolnienie, jeśli poweźmie dostateczną wiedzę o wzbogaceniu się strony zwolnionej.

Bibliografia:
1. ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
2. Rzeczpospolita/Prawo artykuły pt. „ Zwolnienia od kosztów sądowych” i „Sprawy cywilne wcale nie są tanie” autorstwa Marka Domagalskiego
3. artykuł pt. „Koszty sądowe” autorstwa Anny Brzozowskiej- Filipowicz http://konsument.um.warszawa.pl/jak-dochodzic-roszczen/artykul/koszty-sadowe
4. Gazeta Prawna, artykuł pt. „Koszty sądowe” autorstwa Arkadiusza Koper http://www.gazetaprawna.pl/encyklopedia/prawo/hasla/335044,koszty_sadowe.html

Autor: Marta Dzieciuch

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *