List żelazny

Oskarżeni pozostający poza granicami kraju bardzo często unikają uczestnictwa w procesie ze względu na obawę zastosowania wobec nich tymczasowego aresztowania. Stwarza to sytuację, w której osoba chcąca poddać się osądowi, celowo tego nie robi ze względu na negatywne skutki, które powoduje zastosowanie ww.innego środka przymusu (obawa przed tzw. „aresztem wydobywczym”, czy też bardzo długim okresem przebywania w areszcie śledczym). Wynika to z postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 22 czerwca 1996r., sygn. akt II AKz 88/96, „Prokuratura i Prawo”, dodatek „Orzecznictwo” z 1996 r. nr 7-8, poz. 24. Tym samym, polski prawodawca przewidział sytuację, w której owa osoba zechce współpracować z wymiarem sprawiedliwości, gdy umożliwi jej się odpowiadanie z wolnej stopy. Właściwy miejscowo sąd okręgowy może wydać list żelazny, który zapewni oskarżonemu pozostawanie na wolności aż do prawomocnego ukończenia postępowania. Przepisy dotyczące owej materii zostały uregulowane w Rozdziale 30 Kodeksu postępowania karnego (art. 281 – art. 284).

Osobami uprawnionymi do skorzystania z owej instytucji są oskarżony jak i podejrzany, który jest stroną postępowania przygotowawczego (art. 71 § 3 Kodeksu postępowania karnego). Warto zaznaczyć, że skazany na pozbawienie wolności i ukrywający się w kraju przed odbyciem kary nie może domagać się wydania mu listu żelaznego, gwarantującego bezpieczne stawienie się na posiedzenie sądu w sprawie z jego wniosku o zatamowanie wykonania kary (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 8 lipca 1999 r., sygn. akt II AKz 325/99, „Prokuratura i Prawo”, dodatek „Orzecznictwo” z 1999 r. nr 11-12, poz. 25). Listu żelaznego nie można również mylić z gwarancją określoną w art. 589 k.p.k., która zapewniania wezwanemu z zagranicy świadkowi lub biegłemu niebędącemu obywatelem polskim odpowiadanie z wolnej stopy. Mimo, że racje i cele są podobne, instytucja ta zwana jest quasi-listem żelaznym, czy też wprost immunitetem (tak. J. Tylman, List żelazny [w:] T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2009, Nb. 1421).

Aby sąd mógł zastosować list żelazny, oskarżony winien złożyć oświadczenie, że stawi się do sądu lub do prokuratora w oznaczonym terminie pod warunkiem odpowiadania z wolnej stopy. Właściwym sądem do wydania listu jest zawsze sąd okręgowy (bez względu na rodzaj popełnionego przestępstwa). Jedynie istotna jest tu właściwość miejscowa (art. 31 i n. k.p.k.). Samo zaś oświadczenie może zostać wysłane lub też dostarczone przez adwokata.

Należy pamiętać, że otrzymanie listu żelaznego wiąże się z określonymi obowiązkami. Oskarżony musi:
– Stawiać się w oznaczonym terminie na wezwanie sądu, a w postępowaniu przygotowawczym na wezwanie prokuratora.
– Nie będzie się wydalał bez pozwolenia sądu z obranego miejsca pobytu w kraju,
– Nie będzie nakłaniał do fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób starał się utrudniać postępowanie karne.

Niezastosowanie się do, któregoś z ww. obowiązków lub nieusprawiedliwione niestawiennictwo spowoduje wydanie orzeczenia o odwołaniu listu żelaznego.

Samo wydanie listu może zostać uzależnione od złożenia poręczenia majątkowego, a w razie jego odwołania, wartości majątkowe udzielone z tytułu poręczenia ulegają przepadkowi lub ściągnięciu. Na wydane postanowienie w tej kwestii, jak i na samo odwołanie listu żelaznego, przysługuje zażalenie (art. 284 § 2 k.p.k.)

Autor: Łukasz Tecław,
student prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pasjonat szeroko pojętego prawa konsumenckiego, autorskiego i karnego (w tym wiktymologii i kryminalistyki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *