Powództwo adhezyjne

Polski ustawodawca dnia, 1 lipca 2009 r.[1] wprowadził do postępowania karnego tzw. proces adhezyjny (zwany przez doktrynę procesem przydatkowym). Nie jest on samodzielnym, odrębnym procesem, lecz częścią postępowania karnego, które toczy się w danej sprawie. Zgodnie z art. 69a Kodeksu postępowania karnego[2] (dalej k.p.k.), sąd karny orzekający o odpowiedzialności karnej za przestępstwo ma jurysdykcję w sprawie o roszczenia majątkowe wynikające z tego przestępstwa. Regulację tą stosuje się odpowiednio do prokuratora w postępowaniu przygotowawczym gdy został zgłoszony wniosek o zabezpieczenie roszczenia.

Pomimo faktu, że roszczenie ma charakter cywilny, sposób postępowania regulowany jest przepisami k.p.k., a dopiero w przypadku braku stosownej regulacji stosowane są przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (art. 70). Zaś sam tytuł roszczenia musi wynikać z przepisów prawa cywilnego i w zależności od tych norm obejmować jedynie odszkodowanie lub zadośćuczynienie[3].

Ograniczeniem zastosowania instytucji powództwa adhezyjnego, jest fakt, iż roszczenia mogą mieć wyłącznie charakter majątkowy. Z tego też powodu wyłączona jest możliwość pozwania oskarżonego o zaniechanie naruszania dóbr osobistych w postępowaniu karnym, jednakże istnieje możliwość dochodzenia zadośćuczynienia pieniężnego w przypadku naruszeń; art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego. Same zaś roszczenia muszą wynikać bezpośrednio z popełniania przestępstwa (dla przykładu: zniszczenie drzwi przez sprawcę, który dokonał kradzieży z włamaniem).

Na podstawie art. 63 § 1 i § 2 k.p.k. w razie śmierci pokrzywdzonego osoby najbliższe mogą aż do rozpoczęcia przewodu sądowego, na rozprawie głównej, wytoczyć powództwo cywilne o przysługujące im (a więc nie wszystkie) roszczenia majątkowe wynikające z popełnienia przestępstwa. Zaś w razie śmierci powoda cywilnego (który wytoczył już powództwo), osoby najbliższe mogą wstąpić w prawa zmarłego i dochodzić przysługujących im roszczeń. Niewstąpienie tych osób nie tamuje biegu postępowania.

Na zakończenie należy zaznaczyć, iż powództwo cywilne może być wytoczone tylko i wyłącznie przeciwko oskarżonemu/nym. Nie można próbować dochodzić ową instytucją roszczeń od osób, które są odpowiedzialne za daną szkodę, lecz nie został wystosowany przeciwko nim akt oskarżenia.

Przypisy:
1. Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. nr 234, poz. 1571
2. Kodeks postępowania karnego – Dz.U. z 1997 r. nr 89 poz. 555
3. T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2009, Nb. 725

Autor: Łukasz Tecław,
student prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pasjonat szeroko pojętego prawa konsumenckiego, autorskiego i karnego (w tym wiktymologii i kryminalistyki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *