Przedawnienie prawa do dochodzenia roszczeń dla osób poszkodowanych w zdarzeniach komunikacyjnych w przypadku braku możliwości ustalenia sprawcy danego zdarzenia.

Zgodnie z treścią ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych do zadań Funduszu należy zaspokajanie roszczeń z tytułu ubezpieczeń obowiązkowych, o których mowa w art. 4 pkt 1 i 2, w granicach określonych na podstawie przepisów rozdziałów 2 i 3, za szkody powstałe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Zapis art. 98. 1.1 wyżej przywołanej ustawy stanowi, iż dotyczy to zaspokajania między innymi roszczeń na osobie gdy szkoda została wyrządzona w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości.

Na tle powyższego zapisu, w odniesieniu do treści art. 442 k.c. (po nowelizacji kodeksu cywilnego art. 4421) mówiącego o terminach przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny z siedzibą w Warszawie z praktyki odnotowanej przez EuCO zajmuje jednoznaczne, poniżej przedstawione stanowisko.

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wskazuje bowiem, iż „w przypadkach w których dochodzenia toczyły się w sprawie o zbrodni lub występku i zostały umorzone z powodu niewykrycia sprawcy, nie można uznać, że szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, gdyż sprawca nie został ustalony, a w celu przypisania sprawcy popełnienia przestępstwa niezbędne jest wskazanie konkretnej osoby lub osób. Nie jest możliwe jako sprzeczne z podstawowymi zasadami prawa karnego przyjęcie, że przestępstwo zostało popełnione przez nieokreśloną osobę. (…). Jednocześnie Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny wskazuje, iż brak możliwości ustalenia sprawcy stanowi okoliczność wobec której nie jest możliwe stwierdzenie znamion czynu przestępnego ponieważ brak jest ustalenia jego znamion podmiotowych. Tym samym konieczność zastosowania terminu trzyletniego wynika z faktu nie ustalenia sprawcy zdarzenia a przez to nie ustalenia faktu popełnienia przestępstwa. Przyjęcie 10 letniego terminu przedawnienia na podstawie art. 442§2 k.c. wymaga ustalenia że przestępstwo zostało popełnione przez konkretną osobę lub osoby”.

Europejskie Centrum Odszkodowań S.A. z siedzibą w Legnicy, jako podmiot zajmujący się reprezentowaniem osób poszkodowanych w zdarzeniach komunikacyjnych i dochodzeniem na ich rzecz roszczeń wynikłych z tych zdarzeń nie podziela powyższego poglądu i reprezentuje odmienne stanowisko.

Zgodnie bowiem z poglądem reprezentowanym przez Europejskie Centrum Odszkodowań i Kancelarię Radców Prawnych EuCO w polskim systemie odszkodowawczym związanym z obowiązkowym ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody wyrządzone ruchem tych pojazdów przyjęto odpowiedzialność Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego za szkody powstałe w związku z ruchem pojazdów gdy szkoda powstała w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości. Oznacza to, że w każdym wypadku, zarówno w okolicznościach wskazujących na popełnienie przez nieustalonego z tożsamości kierującego występku, wykroczenia, czy też deliktu unormowanego w art. 415 k.c. Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny przyjmuje odpowiedzialność za szkody wyrządzone ruchem nie zidentyfikowanego pojazdu mechanicznego. Jeżeli więc istotną przesłanką odpowiedzialności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego jest by przestępstwo drogowe z art. 177 § 1 k.k., które zostało popełnione przez osobę, której tożsamości nie ustalono – to podniesiony przez UFG zarzut, przedawnienia roszczenia do lat trzech stanowiący podstawę odmowy a sprowadzający się do tezy, że odpowiedzialność uzależniona jest od ustalenia, że przestępstwo popełnione zostało przez konkretną osobę zaprzecza istocie odpowiedzialności UFG. Zresztą zdaniem Kancelarii Radców Prawnych EuCO uprawniony jest pogląd, że konkretyzacja osoby sprawcy występku, to ustalenie że osoba ta jest „kierującym pojazdem mechanicznym”, a nie sprawcy z imienia i nazwiska, bowiem wówczas naprawienie szeroko rozumianej szkody będzie realizowane w ramach OC sprawcy zdarzenia a nie Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego.

Reasumując EuCO i Kancelaria Radców Prawnych EuCO uważa za sprzeczne z przepisami wyżej wymienionymi ustawy stanowisko reprezentowane przez UFG, iż nie ponosi on odpowiedzialności za dane zdarzenie po upływie trzech lat od daty wydania postanowienia o umorzeniu dochodzenia z uwagi na to że sprawca występku nie został „skonkretyzowany”, co tym samym uniemożliwia zastosowanie art. 4421 k.c. i wynikające z tego okresu przedawnienia roszczeń. W naszej ocenie, roszczenie z czynów niedozwolonych określone w art. 442 1 k.c. mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że zarówno w okolicznościach znanego co do tożsamości sprawcy występku, jak i nie ustalonego co do tożsamości sprawcy ustalenie długości terminu przedawnienia 3 czy 10 (20) letniego uzależnione jest od tego, czy szkoda zaistniała w okolicznościach pozwalających na stwierdzenie popełnienia przestępstwa, czy wykroczenia, czy też czynu niedozwolonego w rozumieniu art. 415 k.c.

Jednocześnie uzasadniając swoje stanowisko pragniemy wskazać, iż odpowiedzialność UFG w oparciu o zapisy wyżej przywołanej ustawy ma charakter gwarancyjny. Takie zaś potraktowanie przedmiotu sprawy przez UFG powoduje ograniczenie, a tak naprawdę wyłącznie (w stosunku do poszkodowanych, którzy nie zdecydują się na dochodzenie swoich roszczeń na drodze postępowania sądowego) ochronę ich interesów prawnych – zaspokojenia roszczeń co jest nie do przyjęcia przy uwzględnieniu obowiązkowego charakteru ubezpieczeń komunikacyjnych oraz potrzeb zaspokojenia roszczeń osób poszkodowanych, które to osoby nie mogą być dyskryminowane z tego powodu, że szkodę wyrządziła osoba kierującego o nieustalonej tożsamości.

Autor: Joanna Smereczańska- Smulczyk
radca prawny z Kancelarii Radców Prawnych Europejskiego Centrum Odszkodowań

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *