Przesłanki odmowy przyjęcia powództwa cywilnego w postępowaniu karnym

Jak już w jednym z poprzednich artykułów wspomniano, powództwo adhezyjne daje możliwość dochodzenia przez pokrzywdzonego, roszczeń wobec oskarżonego[1]. Nie oznacza to jednak, iż zawsze będzie istniała możliwość wykorzystania tego typu dochodzenia roszczeń w postępowaniu karnym. Sąd przed rozpoczęciem przewodu sądowego może odmówić przyjęcia powództwa cywilnego, jeżeli wystąpią określone przesłanki. Tym samym w przedmiocie powództwa zostanie wydane rozstrzygnięcie formalne, na które nie będzie przysługiwało zażalenie[2], a swoich praw, pokrzywdzony zostanie zmuszony dochodzić w innym postępowaniu (cywilnym).

Ustawodawca enumeratywnie określił w art. 65 § 1, przesłanki, których zaistnienie powoduje skutek w postaci odmowy przyjęcia powództwa. Są to kolejno:

1)Powództwo cywilne jest z mocy przepisu szczególnego niedopuszczalne.
Chodzi tu o sytuację, w której istnieje przepis szczególny (lex specialis), który wyraźnie wyłącza możliwość zastosowania opisywanej instytucji. Są to np. art. 113 Kodeksu karnego skarbowego, art. 354 Kodeksu postępowania karnego, art. 18 ustawy o Trybunale Stanu, art. 48 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.

2)Roszczenie nie ma bezpośredniego związku z zarzutem oskarżenia.
Ustawodawca ograniczył możliwość dochodzenia roszczeń cywilnych do sytuacji, w których wynikają one bezpośrednio z popełnienia przestępstwa. Tym samym, w postępowaniu karnym nie można dochodzić roszczeń od przestępstw, które nie zostały zamieszczone w akcie oskarżenia i które nie dotyczą sprawy w tak wąskim stopniu, jaki jest rozpatrywany zgodnie z treścią przepisów k.p.k.

3)Powództwo zostało wniesione przez osobę nieuprawnioną.
Osobą nieuprawnioną w rozumieniu powyższego punktu jest każda osoba, która nie jest pokrzywdzonym, czy też w razie jego śmierci – osoby najbliższe, które postanowią wytoczyć powództwo o przysługujące im roszczenia majątkowe wynikające z popełnienia przestępstwa.

4)To samo roszczenie jest przedmiotem innego postępowania lub o roszczeniu tym prawomocnie orzeczono.
Z oczywistego powodu (m.in. ekonomika procesu), gdy sprawa o dochodzone roszczenie jest już przedmiotem innego postępowania (np. cywilnego) lub gdy została już rozstrzygnięta (res iudicata), nie może być rozpatrywana przez sąd karny.

5)Po stronie pozwanych zachodzi współuczestnictwo konieczne z instytucją państwową, samorządową lub społeczną albo z osobą, która nie występuje w charakterze oskarżonego.
Sytuacja powyższa występuje, gdy zachodzą warunki określone w art. 72 Kodeksu postępowania cywilnego, tj. w sytuacji, gdy kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot sporu stanowią określone prawa, obowiązki lub roszczenia określone w uprzednim przepisie procedury cywilnej.

6)Złożono wniosek, o którym mowa w art. 46 § 1 Kodeksu karnego tj. wniosek pokrzywdzonego lub innej uprawnionej osoby o obowiązku naprawienia szkody. 

Gdy żadna z powyższych sytuacji nie ma miejsca, sąd orzeknie o przyjęciu powództwa cywilnego i dalsze rozstrzygnięcie może być już jedynie merytoryczne (oddalenie powództwa lub też jego uwzględnienie). Jednakże, jeśli po rozpoczęciu przewodu sądowego ujawni się jakaś z okoliczności określonych w art. 65 § 1, sąd pozostawi powództwo bez rozpoznania.

Przypisy:
1.Art. 65 § 4 Kodeksu postępowania karnego – Dz.U. z 1997 r. nr 89 poz. 555

Autor: Łukasz Tecław,
student prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pasjonat szeroko pojętego prawa konsumenckiego, autorskiego i karnego (w tym wiktymologii i kryminalistyki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *