Przyczynienie – zmniejszenie wysokości przyznanych świadczeń

Pojęcie przyczynienia

Towarzystwa Ubezpieczeniowe wypłacając należne Poszkodowanemu świadczenia niejednokrotnie zmniejszają ich wysokość. Dzieje się tak ze względu na stopień przyczynienia Poszkodowanego do powstania szkody bądź zwiększenia jej rozmiarów.
Przyczynienie to takie zachowanie poszkodowanego, które pozostaje w związku przyczynowym ze szkodą oraz jest obiektywnie nieprawidłowe. Może polegać na działaniu bądź na zaniechaniu tj. nie podjęciu odpowiedniego działania, które miało wpływ na powstałą szkodę. Przyczynienie się poszkodowanego może polegać na przyczynieniu się do powstania – zaistnienia szkody oraz przyczynieniu się do zwiększenia rozmiarów już powstałej szkody. Definicja ta wskazuje więc bardzo ogólnie na sytuacje przyczynienia się poszkodowanego Określenie, iż poszkodowany przyczynił się do powstania szkody oparty jest o treść art. 362 kodeksu cywilnego, obowiązek naprawienia szkody (a w konsekwencji odszkodowanie) ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosowanie do okoliczności, a zwłaszcza do stopnia winy obu stron. W przypadku stwierdzenia, iż nieprawidłowe zachowanie osoby poszkodowanej miało wpływ na np. zaistnienie wypadku komunikacyjnego, odszkodowanie przysługujące takiemu poszkodowanemu może ulec zmniejszeniu.

Wyliczanie przyczynienia

Przyczynienie wylicza się procentowo, co oznacza, że wszystkie przyznane poszkodowanemu świadczenia (np. odszkodowanie, zadośćuczynienie, renty, zwrot wszelkich kosztów) zostaną zredukowane o określony procent. Możliwość obniżenia odszkodowania istnieje wtedy, gdy związek pomiędzy działaniem lub zaniechaniem poszkodowanego, a powstałą szkodą jest taki, że gdyby nie określone zachowanie się poszkodowanego, bądź nie doznałby on szkody, bądź też wystąpiłaby ona w mniejszym rozmiarze. Każdą sytuację, w której istnieje prawdopodobieństwo, iż poszkodowany przyczynił się do powstania szkody należy rozpatrywać indywidualnie i trudno tu wskazać generalne zasady obniżania należnego poszkodowanemu odszkodowania.
Towarzystwa Ubezpieczeniowe mogą zmniejszyć wysokość przyznanych świadczeń o stopień przyczynienia poszkodowanego do powstania szkody, bądź zwiększenia jej rozmiarów.

Rodzaje przyczynienia

System legislacji i judykatury polskiej wyróżnia dwojakiego rodzaju przyczynienia:

1. Przyczynienie do powstania szkody – jest to taka sytuacja, w której samo zachowanie poszkodowanego miało wpływ na powstanie szkody. W tym miejscu pragnę wskazać sytuacje, w których Towarzystwa Ubezpieczeniowe stosują w/w instytucję:
– poszkodowany decydując się na jazdę z osobą będącą pod wpływem alkoholu, bądź środków odurzających (w szczególności gdy bierze wspólny udział w spożywaniu alkoholu bądź w/w środków), tj. poszkodowany podejmując taką decyzję godzi się na skutki, jakie może to za sobą pociągać. Sądy są w takich przypadkach bardzo rygorystyczne i ustalają przyczynienie na bardzo wysokim poziomie, nawet do 70 %;
– osoba, która wiedząc, że kierowca znajduje się pod wpływem alkoholu nakłania tego kierowcę do odbycia jazdy samochodem i jazdę tę razem z nim odbywa, godzi się z ewentualnymi ujemnymi następstwami takiego postępowania;
– kierujący pojazdem, który jedzie bez włączonych świateł zderzył się czołowo z innym pojazdem, przyczynił się do powstania szkody;
– wtargnięcie pieszego wprost pod nadjeżdżający pojazd, również małoletniego jest niewątpliwie przyczynieniem do powstania szkody;
– sytuacja, w której prawidłowo poruszający się pojazd potrąca pieszego, bądź rowerzystę poruszających się po zmroku niewłaściwą stroną jezdni, w ciemnym ubraniu, bądź bez świateł jest przyczynieniem pieszego/rowerzysty do powstania szkody.

2. Przyczynienie się do zwiększenia rozmiarów szkody – taka sytuacja, w której zachowanie poszkodowanego, bądź jego brak miało wpływ na zwiększenie się już powstałej szkody. Poniżej wymieniam przykładowe sytuacje, w których jest możliwość zastosowania w/w przyczynienia:
– motocyklista jadący bez kasku, który doznał urazu głowy w następstwie wypadku, za którego spowodowanie wyłączną winę ponosi inny kierujący;
– jazda bez zapiętych pasów bezpieczeństwa, doznanie takich obrażeń, których poszkodowany by uniknął bądź zmniejszył ich rozmiar, gdyby miał prawidłowo zapięte pasy;
– niepodjęcie leczenia zgodnie z zaleceniami lekarzy stanowi przyczynienie do zwiększenia rozmiarów szkody.
Niejednokrotnie Towarzystwa Ubezpieczeniowe stosują instytucję przyczynienia, w sytuacjach gdy brak jest podstaw do jej zastosowania na przykład:
– Sam fakt, iż pieszy w chwili najechania go przez pojazd był w stanie nietrzeźwym nie stanowi, że przyczynił się on do powstania szkody (konieczne jest udowodnienie, iż nietrzeźwość miała wpływ na powstanie wypadku lub jego rozmiar).
– Przyczynienie się ojca do wypadku komunikacyjnego, w którym ginie matka dziecka nie uzasadnia obniżenia odszkodowania należnego dziecku.
– Brak umiejętności wyprowadzenia samochodu z poślizgu nie stanowi o tym, iż kierowca przyczynił się do powstania szkody.

Na koniec pragnę wskazać, możliwości uniknięcia bądź zmniejszenia stopnia przyznanego przez Towarzystwa Ubezpieczeniowe przyczynienia, podkreślając jednocześnie, iż nie w każdej z w/w sytuacji jest to możliwe. Wszystko jest uzależnione od specyfiki danej sprawy. Na przykład w sytuacji, gdy TU uwzględniają przyczynienia wobec Poszkodowanego, który nie miał zapiętych pasów bezpieczeństwa lub pojazd w którym podróżował ich nie posiadał, bądź były one niesprawne, ale nie miało to wpływu na zakres doznanych przez niego obrażeń warto skorzystać z opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji przebiegu zdarzenia, ewentualnie wnosić o jej powołanie zakreślając jednocześnie tezę dla tej opinii, z której będzie wynikać wzajemna relacja uczestników zdarzenia.
Analizując powyższe należy wysunąć następujący wniosek: Nie każde zachowanie wskazane przez Towarzystwa Ubezpieczeniowe jako przyczynie rzeczywiście takie jest.

Autor: Magdalena Januszkiewicz, prawnik Kancelaria Radców Prawnych Joanna Smereczańska – Smulczyk EuCO i Partnerzy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *