Utwór pracowniczy – prawa pracownika do jego własnej twórczości wykonanej w ramach stosunku pracy

Na wstępie należy wyjaśnić czym jest utwór w rozumieniu prawa autorskiego. Otóż utworem, w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych[1] (dalej u.p.a.), jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Tym samym każda twórczość nie spełniająca chociażby jednej przesłanki z powyższego przepisu nie może korzystać z ochrony prawnoautorskiej.

Utwór pracowniczy jest tym samym czym jest „zwykły” ww. utwór, lecz z pewnymi dodatkami określonymi w art. 12 u.p.a. Istotne są trzy przesłanki: stworzenie utworu w wyniku wykonywania obowiązków z stosunku pracy, cel umowy o pracę, zgodny zamiar stron. Przepis ten normuje fakt nabywania praw autorskich majątkowych z chwilą przyjęcia utworu pracownika przez pracodawcę chyba, że ustawa, bądź umowa o pracę nie stanowią inaczej. Problemem jest fakt, iż tematyce utworu pracowniczego poświęcono wyłącznie 3 przepisy, co może stwarzać zagrożenie dla prawa ochrony własności intelektualnej.

Istotnym jest, iż mimo ewentualnego nabycia praw majątkowych, pracodawca nie zyskuje uprawnień wynikających z art. 16 (praw osobistych) tj. w szczególności prawa do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo, nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania, decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności i nadzoru nad sposobem korzystania z utworu. Tym samym pracownik, w przypadku naruszenia, ma prawo skorzystać z art. 78, który to normuje ochronę praw autorskich osobistych. W przypadku zagrożenia cudzym działaniem może on żądać zaniechania tego działania. W razie dokonanego naruszenia może także żądać, aby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności aby złożyła publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Tym samym, jeżeli naruszenie było zawinione, sąd może przyznać twórcy odpowiednią sumę pieniężną tytułem zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub – na żądanie twórcy – zobowiązać sprawcę, aby uiścił odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez twórcę cel społeczny.

Pomimo pokrótce opisanych powyżej regulacji ustawowych, wysoce wskazane jest aby „pracownicy kreatywni” (tacy jak graficy, fotografowie, web developerzy etc.) winni zadbać o to aby umowa o pracę w szczegółowy sposób uregulowała kwestię praw autorskich utworów przez nich stworzonych.

Przypisy:
[1] Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych z 4 lutego 1994 r. (Dz.U. Nr 24 poz. 83 z zm.).

Autor: Łukasz Tecław,
student prawa Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Pasjonat szeroko pojętego prawa konsumenckiego, autorskiego i karnego (w tym wiktymologii i kryminalistyki).

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *