Wynajem pojazdu zastępczego

Podstawę do wypłaty świadczenia z tytułu najmu pojazdu zastępczego stanowi art. 361 k.c., w myśl którego zobowiązany do wypłaty odszkodowania ma obowiązek naprawić straty, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono z zaznaczeniem, że powyższe musi nastąpić w ramach normalnego związku przyczynowego.

Podstawową funkcją odszkodowania jest kompensacja, przywrócenie majątku poszkodowanego stan sprzed zdarzenia wyrządzającego szkodę, przy czym nie może ono przewyższać wysokości faktycznie poniesionej szkody.

Uszczerbek majątkowy może mieć dwojaki charakter: straty rzeczywistej (zmniejszenie majątku) i utraconych korzyści (ewentualnych spodziewanych dochodów)

W przypadku najmu pojazdu zastępczego jako stratę rzeczywistą należy potraktować kwotę jaką płaci za wynajem pojazdu zastępczego, gdyż w skutek wypadku zawinionego przez innego kierowcę, nie mógł użytkować własnego. Utraconymi korzyściami może być natomiast w przypadku gdy poszkodowany nie może wykonywać usług za które przysługiwało mu wynagrodzenie np. taksówkarz nie uzyska odpowiedniego wynagrodzenia.

Utracone korzyści
Wymaga wyliczenia spodziewanego, hipotetycznego stanu majątku, który urzeczywistniłby się gdyby nie została wyrządzona szkoda. Konieczne jest również wykazanie możliwie najprawdopodobniejszej wysokości uzyskania możliwych korzyści. Odnosi się to przede wszystkim do osób których narzędziem pracy jest pojazd np. taksówkarz, przewoźnicy towarów.

Strata rzeczywista
Pozbawienie możliwości korzystania z przedmiotów majątkowych stanowi szczególny rodzaj szkody majątkowej, zwłaszcza gdy przedmiot ten zaspokaja potrzeby, które mogą być zastępczo zaspokojone w drodze skorzystania z cudzej usługi lub najmu przedmiotu zastępczego. Szkoda obejmuje w naszym przypadku koszt wynajęcia pojazdu równorzędnego. Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach potwierdzał prawo poszkodowanego do najmu pojazdu zastępczego. Ukształtowana została w tym zakresie linia orzecznictwa wskazująca, iż poniesienie kosztów najmu samochodu zastępczego (w związku z pozbawieniem możliwości korzystania z własnego pojazdu, który uległ uszkodzeniu na skutek wypadku z winy innego kierowcy) pozostaje w normalnym związku przyczynowym z wypadkiem i jest szkodą w rozumieniu art. 361 kodeksu cywilnego.

Wnioski o charakterze ogólnym wynikające z orzeczeń SN:
– Utrata możliwości korzystania z rzeczy wskutek jej zniszczenia lub uszkodzenia stanowi szkodę majątkową.
– Co do zasady między uszkodzeniem lub zniszczeniem pojazdu, a faktem wynajęcia pojazdu zastępczego i poniesieniem z tego tytułu kosztów istnieje normalny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 k.c.
– Roszczenie o refundacje kosztów wynajmu pojazdu zastępczego występuję zarówno w przypadku szkody częściowej i całkowitej.
– W przypadku szkody częściowej refundacja obejmuje okres rzeczywistej naprawy samochodu.
– Nie ma ograniczeń podmiotowych w podstawie roszczenia o refundacje kosztów wynajmu pojazdu zastępczego.

Praktyki zakładów ubezpieczeń

Osoby fizyczne nie prowadzące działalności gospodarczej
Odmowa zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej. To kryterium stosowane przez ubezpieczycieli, podziału podmiotów na: prowadzących działalność gospodarczą i nie prowadzących jest bezpodstawne. Możliwość użytkowania dobra majątkowego ma określoną wartość użytkową, która wyraża się zaspokajaniem konkretnych społecznych potrzeb, a udaremnienie zaspokajania tych potrzeb stanowi szkodę majątkową. Odmienne traktowanie osób prowadzących działalność gospodarczą oraz nieprowadzących jej stanowi dyskryminację i może zostać uznane za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości obywateli wobec prawa.
Konieczność korzystania z pojazdu wynika z wykonywania zawodu, miejsca zamieszkania czy racjonalnego wykorzystywania czasu. Zasadność roszczenia o zwrot kosztów wynajmu pojazdu zastępczego nie została w judykaturze ograniczona podmiotowo.

Technologiczny okres naprawy
Okresem za który przysługuje poszkodowanemu zwrot kosztów najmu pojazdu zastępczego jest okres w którym poszkodowany faktycznie nie był w stanie używać własnego pojazdu. Niezgodna z prawem jest praktyka ubezpieczycieli, którzy termin ten zawężają do tzw. technologicznego czasu naprawy pojazdu. Technologiczny czas naprawy pojazdu określony w programach kosztorysowych nie uwzględnia wielu istotnych czynników (czasu potrzebnego na: oględziny pojazdu, realizację zamówień, dostarczenie niezbędnych części). Poszkodowanemu przysługuje więc zwrot kosztów najmu pojazdu od dnia uszkodzenia pojazdu do dnia naprawy pojazdu (dnia w którym bez zbędnej zwłoki może odebrać sprawny pojazd) lub okresu potrzebnego do nabycia nowego pojazdu (szkoda całkowita).
SN wskazał, że obowiązek zwrotu kosztów najmu pojazdu zastępczego za „okres konieczny i niezbędny”, tym samym opowiedział się za rzeczywistym czasem naprawy pojazdu.
Tzw. technologiczny okres naprawy, nie tylko nie realizuje zasady pełnego odszkodowania, ale naraża również poszkodowanych na poniesienie dodatkowych wydatków których by nie poniósł gdyby nie wystąpiła szkoda.
Wyjątki: odstąpienie od naprawy pojazdu, wydłużenie okresu naprawy wskutek konieczności dokonania poprawek uprzednio wykonanych napraw. Korzystanie w takich przypadkach z samochodu zastępczego poddane zostanie ocenie naruszenia obowiązku współdziałania wierzyciela przy wykonywaniu zobowiązania i działaniem zmierzającym do zwiększenia rozmiarów szkody.

Szkoda całkowita
Nieuprawniona jest praktyka ubezpieczycieli zawężania zakresu zwrotu kosztów najmu do czasu oględzin lub doręczenia stanowiska o rozliczeniu szkody jako całkowitej. Oby dwie czynności nie skutkują naprawą szkody majątkowej w postaci niemożności korzystania ze zniszczonego pojazdu. Nie powodują także przerwania adekwatnego związku przyczynowego miedzy niszczeniem pojazdu, a ponoszeniem kosztów najmu pojazdu zastępczego. Stanowią one tylko asumpt do podjęcia czynności zmierzających do nabycia podobnego pojazdu mechanicznego. Przyjmuje się zasadniczo ze zakład ubezpieczeń zobowiązany jest do refundacji za okres do dnia nabycia analogicznego pojazdu (nie dłużej jednak niż do czasu spełnienia świadczenia odszkodowawczego).

Średnie stawki dzienne czynszu najmu pojazdu zastępczego
Ubezpieczyciele często weryfikują faktury z najmu pojazdu zastępczego poprzez przyjęcie średnich stawek dziennych czynszu najmu obowiązujących na rynku lokalnym. Ta praktyka koliduje z obowiązującą na gruncie odpowiedzialności gwarancyjnej zasadą pełnego odszkodowania. Przyjęcie przeciętnych cen może nie kompensować w pełni poniesionych przez poszkodowanego kosztów gdy ceny obowiązujące u danego przedsiębiorcy były by wyższe od przeciętnych. Wierzyciel nie ma obowiązku poszukiwania najtańszych usług na rynku. Tylko w przypadku wykazania przez zakład ubezpieczeń nielojalnego postępowania wierzyciela naruszającego wymóg współpracy przy wykonywaniu zobowiązania, można wierzycielowi postawić zarzut powiększenia rozmiarów szkody poprzez celowe wybranie oferty wyższej niż średnia cenowo.

Odszkodowanie w kwocie netto
Zakład ubezpieczeń w przypadku refundacji kosztów najmu pojazdu zastępczego może wypłacić świadczenie w pełnej kwocie netto tylko jeżeli poszkodowany jest podatnikiem podatku VAT i posiada prawo do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego.

Brak pojazdu w ewidencji środków trwałych
Odmowa refundacji kosztów wynajmu pojazdu zastępczego w sytuacji, gdy wykorzystywany pojazd mechaniczny do prowadzenia działalności gospodarczej nie znajdował się w ewidencji środków trwałych. Rzecz (samochód) może być wykorzystywana do prowadzenia działalności gospodarczej w oderwaniu od faktu przypisania jej do ewidencji środków trwałych. Ewidencja ta służy jedynie dla celów rachunkowych i podatkowych. Podatnik może ale nie musi dokonać wpisu do ewidencji środków trwałych. Może przekazać przedsiębiorstwu do używania pojazd mechaniczny nie realizując przy tym żadnych uprawnień prawno-podatkowych.

Termin wypłaty
Zasadniczy termin spełnienia świadczenia z tytułu refundacji najmu pojazdu zastępczego wynosi 30 dni od dnia zgłoszenia tego roszczenia (zawiadomienie o szkodzie).

Poszkodowany ma prawo dysponować sprawnym pojazdem przez czas naprawy swojego samochodu niezależnie od tego do jakich celów mu służył i czy w miejscu pobytu poszkodowanego funkcjonuje komunikacja publiczna.

Jeżeli poszkodowany posiada inny pojazd powinien z niego korzystać w możliwych zakresie.

Nie w każdym jednak przypadku gdy zniszczeniu lub uszkodzeniu ulegnie nasz pojazd, najem pojazdu zastępczego będzie uzasadniony. Trzeba się zastanowić czy w tym okresie naprawy będzie on rzeczywiście użytkowany, a co za tym idzie czy koszt najmu nie byłby wyższy od przewidywanych wskutek braku samochodu utraconych korzyści.

Przesłanką negatywną tego roszczenia będzie np. fakt wynajęcia pojazdu tylko co do zasady i bez zamiaru korzystania z niego, czy wynajęcie pojazdu wyższej klasy.

Pamiętajmy, że konieczne jest również wykazanie iż w czasie oczekiwania na naprawę pojazdu poszkodowany rzeczywiście użytkowałby pojazd, a jego brak wiąże się powstaniem nowych strat lub istotnych trudności w codziennych obowiązkach np. zawodowych. Zakład ubezpieczeń może odmówić refundacji kosztów najmu pojazdu zastępczego, jeżeli pojazd ten przez czas najmu nie był przez nas w ogóle wykorzystywany.

Autor: Michał Gruchacz

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *